اسلام آورده‌ايم يهودان را گفت در حق عيسى چه مىگوييد گفتند او پيغمبر خدا و كلمهء او نيست ترسايان را گفت عيسى را بنده و آفريدهء خدا و مطيع او ميدانيد گفتند معاذ اللَّه كه او بندهء خدا باشد رسول ( ص ) فرمود پس در دعوى اسلام كاذبيد چه اسلام آنست كه خداى را يكى شناسند و بهمهء پيغمبران او تصديق كنند و ايشان را بندگان مطيع او دانند * ( إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ ) * بدرستى كه آنان كه كافرند و نميگروند * ( بِآياتِ اللَّه ) * به قرآن و بمحمد ( ص ) و حجتهاى روشن او كه دلالتى صريح دارند بر وحدانيت او و از جمله آن كتب منزله‌اند كه متضمن توحيد اويند * ( وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ ) * و ميكشند پيغمبران را * ( بِغَيْرِ حَقٍّ ) * كشتنى به غير حق در اين سخن تاكيد است زيرا كه قتل نبى به حق نميباشد يعنى ايشان ميدانند كه به غير حق ميكشتند و اين صورة اقبح از آنست كه تصور كنند كه به حق ميكشند نه آنكه مستلزم اين باشد كه قتل انبيا نيز به حق مىباشد و از اين قبيل است آيهء وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّه إِلهاً آخَرَ لا بُرْهانَ لَه كه مراد به اين تاكيد و مبالغه است در آن كما يقال ( فلان لا يرجى خيره ) و غرض آنست كه به هيچ وجه خيرى نزد او يافت نميشود پس مراد آنست كه قتل پيغمبران نيست مگر به غير حق از حضرت رسالت ( ص ) مرويست كه بعد از تلاوت اين آيه فرمود كه بنى اسرائيل چهل و سه پيغمبر را در يك ساعت از اول روز بكشتند پس صد و دوازده كس از زهاد و عباد ايشان برخواستند تا بر ايشان امر معروف و نهى منكر كنند ايشان را نيز در آخر روز بكشتند چنان كه ميفرمايد كه * ( وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ ) * و ميكشتند آنان را كه نيز از روى حقانيت * ( يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ ) * ميفرمودند بعدل و راستى * ( مِنَ النَّاسِ ) * از مردمان يعنى ما سواى پيغمبران * ( فَبَشِّرْهُمْ ) * پس ايشان را مژده ده * ( بِعَذابٍ أَلِيمٍ ) * بعذابى دردناك ذكر تبشير در مقام انذار بر وجه تهكمست و مراد آنست كه ايشان را وعيد ده و بترسان از عذاب آتش دوزخ كه سختترين عذاب است مراد آباء و اجداد سالفه اهل كتابند كه در عصر پيغمبر ( ص ) بودند و ايشان نيز ميخواستند كه اقتفا باجداد خود نموده دست بقتل پيغمبر ( ص ) و اصحاب او دراز كنند و لكن حق سبحانه عاصم پيغمبر و مؤمنان شده آنها را منكوب و مغلوب ساخت و در مجمع آورده كه اسناد قتل باهل كتاب زمان حضرت رسالت ( ص ) با آنكه اجداد سالفه ايشان مرتكب قتل شده بودند باعتبار آنست كه ايشان راضى بودند بافعال اباء و اجداد خود و اقتدا بايشان ميكردند و نسبة وعيد عذاب بايشان نيز به اين اعتبار است و گويند معنى فبشرهم آنست كه بشارت ده ايشان را به عذاب كردن خدا اسلاف ايشان را ابو عبيده از رسول ( ص ) روايت كرده كه از او پرسيدند اى ( الناس اشد عذابا يوم القيمة ) در روز قيامت عذاب كدام طايفه سختتر باشد فرمود من قتل رجلا او نبيا امر بمعروف او نهى عن المنكر هر كه پيغمبرى را بكشد يا كسى را كه امر بمعروف و نهى